Eog Cymreig

Ar ôl i ni briodi fe ddaeth yn amlwg bod fy ngŵr i’n eog. Roedd e’n hapus yn nofio’n chwim trwy foroedd tramor nes amser bridio. Wedyn, tarodd rhyw awydd cynoesol. Roedd rhaid iddo fe ddychwelyd i’r wlad o’i enedigaeth. Wrth lwc iddo fe, dydw i ddim yn eog. Does gen i’r un brogarwch, felly ro’n i’n ddigon bodlon i’w ddilyn i Gymru. Ond fi yw’r un od – dwi’n deall hwnnw yn iawn. Mae’r rhan fwyaf o bobl eisiau ail-greu yr elfennau gorau o’u plentyndod ar gyfer eu plant. Ges i blentyndod hyfryd – dwi ddim yn ceisio dianc o’m gwreiddiau ond dwi’n teimlo bod gan Gymru lot mwy i’w gynnig i’m plant i na Surrey. Mae’r diwylliant unigryw Cymreig yn hybu cystadleuaeth, ysbryd cymdeithasol a chyfle i strytio’n ddigydwybod o flaen cynulleidfa.

Dwi’n sôn wrth gwrs am yr Urdd. Pe tasen i wedi cael fy magu yng Nghymru fe fyddai wedi bod ar y llwyfan yn prancio ac yn glaswenu yn gynt na chi’n gallu gweud ‘plentyn gwrthun’. A does dim ots ble mae’ch dawn – celf, canu, dawnsio, ysgrifennu – mae ‘na gyfle i chi ddangos off. Dylse pob un plentyn cael cyfle i roi cynnig ar rhywbeth felly.

Er hynny, fi dal methu cael ‘mhen i rownd yr holl busnes Eisteddfod. Ambellwaith dwi’n meddwl, oce, dwi’n deall. Mae’n fel Glastonbury… ond gyda chlocsiau. A derwyddion. A llafarganu od. A wedyn, mae na’r seremoni; criw o hen ddynion yn gwisgo fyny fel y Cw Clyx Clan, yn chwifio cleddyf o gwmpas. I rhywun sy’ heb dyfu lan gyda’r traddodiad, mae hynny yn od. Od iawn. Paid a sôn am gyd-adrodd. Y tro cyntaf glywais i hwnna, naeth e godi’r arswyd arnai – mae’n gallu swnio’n spooky iawn! Er hynny mae’r holl peth yn aruthrol – hudol hyd yn oed – ac mae’n ddathliad arbennig o hunaniaeth. Beth tebyg sy’ gyda ni yn Lloegr? Dim byd! Mae cenedlaetholdeb yn Lloegr yn canolbwyntio llai ar beth sy’n dda am Loegr a mwy ar beth sy’n wael am yr holl ‘dramorwyr’ sy’ wedi ei hymdreiddio.

Wrth fagu fy mhlant yng Nghymru, dwi’n sicr fe fydden nhw’n tyfu lan gyda theimlad o gysylltiedigrwydd fy mod i byth wedi teimlo i’m gwlad. Dwi’n eithaf eiddigeddus o’r rhai sy’n teimlo “crafangau Cymru’n dirdynnu [yn eu] bron.”

Y iaith Gymraeg yw’r allwedd i’r holl gysylltiedigrwydd a chyfoeth diwylliannol. Felly, dwi’n hapus i ddilyn fy ngŵr – yr eog – nôl i’r afon o’i enedigaeth. Os fi wedi dysgu unrhywbeth wrth fy nheulu Cymreig, hynny yw’r pwysicrwydd o basio’r iaith ymlaen at y genhedlaeth nesaf. Dwi’n gobeithio fy fydd fy mhlant yn chwilfrydig i weld y byd mawr eang ond erbyn amser setlo lawr, os does dim un ohonynt yn teimlo fel eog, wel yffarn, byddai’n neud nhw deimlo’n euog!